Những “lỗ hổng” trong quản lý sức khỏe theo HSE mà nhiều doanh nghiệp đang bỏ qua | Wellbeing

Bài viết này sẽ phân tích rõ 5 lỗ hổng phổ biến nhất trong quản lý sức khỏe người lao động theo HSE mà nhiều doanh nghiệp đang vô tình bỏ qua, đồng thời đưa ra các giải pháp cụ thể dựa trên quy định pháp luật và thực tiễn.

1. Các điều Luật và quy định trong quản lý sức khỏe người lao động theo HSE

Một trong những sai lầm lớn nhất trong Quản lý sức khỏe người lao động theo HSE là chỉ xây dựng quy trình trên giấy mà không theo dõi, cập nhật các quy định pháp luật mới. Theo Luật An toàn, Vệ sinh Lao động 2015 (Điều 16), người sử dụng lao động phải tổ chức quan trắc môi trường lao động định kỳ, đánh giá rủi ro sức khỏe và xây dựng kế hoạch phòng ngừa bệnh nghề nghiệp. Tuy nhiên, rất ít doanh nghiệp thực hiện đầy đủ.

Tại hầu hết các quốc gia đều có cơ quan quản lý chịu trách nhiệm thực hiện ban hành các điều luật, quy định hay chính sách liên quan HSE và giám sát việc thực hiện các hoạt động. Một hệ thống các điều luật và quy định nếu không được quản lý tốt hay người quản lý, giám sát trực tiếp thiếu kiến thức sẽ dẫn đến việc sai phạm, nhiều trường hợp vi phạm không tuân thủ an toàn ảnh hưởng đến công tác Quản lý sức khỏe người lao động theo HSE. Vì vậy, tùy theo cấp độ và quy mô của cơ quan quản lý mà có thể đưa ra các mức phạt tương đương dành cho các cá nhân hoặc tổ chức vi phạm.

Thông tư 19/2016/TT-BYT quy định rõ doanh nghiệp phải tổ chức khám sức khỏe định kỳ ít nhất 1 lần/năm (6 tháng/lần với nhóm lao động nặng nhọc, độc hại). Nhiều công ty chỉ khám sơ sài hoặc chỉ làm một lần rồi “quên” theo dõi, dẫn đến phát hiện muộn các bệnh như điếc nghề nghiệp, bụi phổi, nhiễm độc chì. Hậu quả là khi người lao động khiếu nại hoặc thanh tra đến, doanh nghiệp phải chịu phạt từ 15 - 70 triệu đồng theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, đồng thời bồi thường thiệt hại lớn.

Giải pháp cho việc này là xây dựng hệ thống Quản lý sức khỏe người lao động theo HSE tự động, tổ chức đào tạo định kỳ cho toàn bộ nhân viên. Bởi tính chất công việc đặc thù, các đội ngũ về Sức khỏe và An toàn cần được giám sát chặt chẽ. Họ phải biết và tuân thủ các điều Luật và quy định khác nhau để đảm bảo an toàn như vậy mới có thể đảm bảo việc nhân viên cũng tuân thủ thực hiện và thực hiện đúng theo quy định.

2. Các nguy cơ tai nạn lao động trong quản lý sức khỏe người lao động theo HSE

Càng nhiều quy định về sức khỏe và an toàn càng duy trì môi trường làm việc an toàn cho nhân viên. Tùy thuộc vào loại hình, quy mô và ngành nghề hoạt động, doanh nghiệp có thể đảm bảo an toàn từ việc ngăn ngừa trượt ngã đến các vòi sen khẩn cấp và trạm rửa mắt khẩn cấp bên ngoài khu vực làm việc để khử nhiễm ngay lập tức, v.v.

Đội ngũ Quản lý sức khỏe người lao động theo HSE cần chịu trách nhiệm xác định các mối nguy hiểm tiềm ẩn và tiến hành kiểm tra nơi làm việc thường xuyên để ngăn ngừa xảy ra các sự cố, tại nạn có thể xảy ra. Ví dụ như Nhiều nhà máy chỉ kiểm tra máy móc mà không đo lường tiếng ồn, bụi, hóa chất, rung động – những yếu tố trực tiếp gây bệnh nghề nghiệp. Kết quả là công nhân tiếp xúc lâu dài với tiếng ồn trên 85 dB (A) dẫn đến điếc nghề nghiệp, hoặc bụi silic gây bụi phổi mà không ai phát hiện kịp thời.

Giải pháp để đảm bảo Quản lý sức khỏe người lao động theo HSE hiệu quả là áp dụng công cụ đánh giá rủi ro HSE theo tiêu chuẩn ISO 45001, kết hợp quan trắc môi trường lao động ít nhất 1 lần/năm và xây dựng kế hoạch kiểm soát rủi ro cụ thể cho từng vị trí công việc. Cùng với đó là loại bỏ các mối nguy hiểm đó khỏi nơi làm việc.  Nhưng trong trường hợp không thể loại bỏ, bạn có thể kiểm soát mối nguy và hạn chế rủi ro bằng cách thực hiện các quy trình và chính sách đảm bảo an toàn khác, sửa đổi thiết bị, bố trí nhà máy hoặc cung cấp đồ bảo hộ.

    Các nguy cơ tai nạn lao động trong quản lý sức khỏe người lao động theo HSE

3. Thiên tai và các yếu tố bất khả kháng khác

Thảm họa thiên nhiên như bão, lũ lụt, cháy rừng và sóng nhiệt cực đoan đang trở thành những rủi ro ngày càng nghiêm trọng đối với việc Quản lý sức khỏe người lao động theo HSE. Những sự kiện này không chỉ trực tiếp đe dọa tính mạng và sức khỏe của người lao động mà còn gây gián đoạn hoạt động sản xuất kinh doanh, dẫn đến thiệt hại tài chính đáng kể cùng sự sụt giảm mạnh về năng suất. 

Khi doanh nghiệp không có sự chuẩn bị chu đáo, hậu quả thường rất nặng nề: ngừng hoạt động kéo dài, khó khăn trong phục hồi, thậm chí mất khả năng cạnh tranh lâu dài. Mặc dù mọi ngành nghề đều có thể chịu tác động, nhưng các doanh nghiệp đặt cơ sở tại những khu vực dễ xảy ra thiên tai càng cần phải hành động quyết liệt và chủ động hơn bao giờ hết.

Các bước để giảm thiểu những rủi ro trong Quản lý sức khỏe người lao động theo HSE với thiên tai và các trường hợp bất khả kháng: 

- Xây dựng các kế hoạch khẩn cấp chi tiết: Điều chỉnh các quy trình phù hợp với các rủi ro đặc thù tại từng địa điểm, từ chuẩn bị ứng phó lũ lụt ở các khu vực trũng thấp đến giảm thiểu nguy cơ cháy rừng ở các vùng khô hạn. 

- Nâng cấp cơ sở hạ tầng: Đầu tư vào vật liệu xây dựng bền vững, đê chắn lũ và hệ thống điện dự phòng để giảm thiểu thiệt hại tiềm tàng. 

- Thường xuyên tổ chức diễn tập: Việc thực hành sơ tán và các quy trình khẩn cấp đảm bảo nhân viên được chuẩn bị sẵn sàng để ứng phó hiệu quả. 

- Theo dõi diễn biến thời tiết: Sử dụng các công cụ giám sát thời gian thực để nhận cảnh báo sớm và chuẩn bị cho các điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

4. Sức khỏe và phúc lợi của nhân viên trong 

Sức khỏe và hạnh phúc của người lao động luôn là ưu tiên hàng đầu của mọi doanh nghiệp. Quản lý sức khỏe người lao động theo HSE nằm ở việc đầu tư vào các gói bảo hiểm y tế, chương trình chăm sóc sức khỏe định kỳ và các hoạt động hỗ trợ tinh thần dù đòi hỏi chi phí ban đầu không nhỏ, nhưng về dài hạn lại mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được rất nhiều chi phí phát sinh từ điều trị bệnh nghề nghiệp, tai nạn lao động, nghỉ ốm dài ngày và bồi thường.

Quan trọng hơn, quản lý sức khỏe người lao động theo HSE không nên chỉ được xem là “đặc quyền” để thu hút nhân tài, mà phải là một chiến lược cốt lõi nhằm giảm thiểu rủi ro cho toàn hệ thống An toàn – Sức khỏe – Môi trường. Căng thẳng kéo dài và kiệt sức nghề nghiệp chính là những nguyên nhân hàng đầu gây ra sự cố tại nơi làm việc, đặc biệt trong các ngành có cường độ cao như sản xuất, logistics và chăm sóc sức khỏe. Khi các sáng kiến chăm sóc sức khỏe bị bỏ qua hoặc thực hiện nửa vời, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với chuỗi hậu quả nghiêm trọng: tỷ lệ vắng mặt tăng cao, nhân viên nghỉ việc nhiều hơn, sai sót trong công việc gia tăng và nguy cơ vi phạm an toàn lao động dẫn đến các khoản phạt và chi phí bồi thường lớn.

Các bước để triển khai Quản lý sức khỏe người lao động theo HSE này hiệu quả:

- Cải thiện không gian làm việc tiện nghi: Đánh giá bố cục bàn làm việc để đảm bảo giảm thiểu căng thẳng và thúc đẩy tư thế đúng. 

- Khuyến khích các giờ nghỉ giải lao có kế hoạch: Giáo dục các nhà quản lý về tầm quan trọng của việc cân bằng khối lượng công việc để tránh làm việc quá sức và cung cấp cho tất cả nhân viên quyền tiếp cận các nguồn lực về sức khỏe tâm thần. 

- Triển khai các sáng kiến ​​về sức khỏe tại nơi làm việc: Thực hiện các chương trình như thử thách đếm bước chân, các lớp thể dục hoặc các buổi hội thảo về chánh niệm để thúc đẩy hoạt động thể chất và giảm căng thẳng.

5. Không xây dựng văn hóa HSE từ lãnh đạo đến nhân viên 

Đây là “lỗ hổng” gốc rễ và nguy hiểm nhất trong quản lý sức khỏe người lao động theo HSE mà rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang mắc phải. Hầu hết lãnh đạo chỉ xem HSE như một thủ tục hành chính bắt buộc phải có để đối phó với thanh tra, chứ chưa thực sự coi đó là giá trị cốt lõi của doanh nghiệp. Họ ít khi tham gia trực tiếp các buổi huấn luyện, không đặt chỉ tiêu HSE vào KPI đánh giá hiệu suất của ban lãnh đạo và quản lý cấp trung, cũng không có cơ chế khen thưởng rõ ràng cho bộ phận hoặc cá nhân thực hiện tốt. Kết quả là nhân viên coi HSE chỉ là “nghĩa vụ”, dẫn đến tình trạng sử dụng thiết bị bảo hộ không đúng cách, bỏ qua quy trình an toàn, giấu nhẹm sự cố nhỏ và thiếu trách nhiệm báo cáo rủi ro sức khỏe. Khi việc quản lý sức khỏe người lao động theo HSE  không được lan tỏa từ trên xuống dưới, hệ thống dù có hoàn hảo trên giấy cũng chỉ tồn tại hình thức, dẫn đến tai nạn lao động lặp lại và bệnh nghề nghiệp gia tăng. 

Để khắc phục lỗ hổng này, doanh nghiệp cần bắt đầu từ sự cam kết mạnh mẽ và hành động cụ thể của lãnh đạo cấp cao. Ban Giám đốc phải công khai ban hành và ký cam kết chính sách HSE, tích hợp chỉ tiêu HSE vào KPI của tất cả các cấp quản lý (ví dụ: tỷ lệ tuân thủ quy trình an toàn, số lượng báo cáo rủi ro sức khỏe, tỷ lệ tai nạn giảm so với năm trước). Đồng thời, lãnh đạo cần tham gia trực tiếp ít nhất 2–3 buổi huấn luyện HSE/năm, tổ chức các cuộc họp giao ban HSE hàng tháng và công khai khen thưởng, kỷ luật minh bạch (thưởng tiền, ngày nghỉ, thăng tiến cho cá nhân xuất sắc; cảnh cáo hoặc trừ lương đối với vi phạm nghiêm trọng).